Η παιδική ηλικία στην αρχαιότητα

Η γέννηση ενός παιδιού στην αρχαιότητα γινόταν στο σπίτι και ήταν μία διαδικασία επικίνδυνη τόσο για τη μητέρα όσο και για το βρέφος. Η μαία όχι μόνο προσέφερε τις ιατρικές τις υπηρεσίες στην επίτοκο αλλά εκτελούσε και τις θρησκευτικές τελετουργίες που συνόδευαν έναν τοκετό, όπως προσευχές και επικλήσεις στις προστάτιδες θεότητες του τοκετού. Άνδρες γιατροί παρευρίσκονταν στον τοκετό μόνο εάν υπήρχε κίνδυνος για τη ζωή της επιτόκου και του βρέφους. Εξάλλου, η παρουσία τους πρέπει να προκαλούσε αμηχανία και ντροπή στην επίτοκο. Η θεά Ειλειθυία, με το όνομά της να σημαίνει «Αυτή που έρχεται», ήταν μία από τις προστάτιδες θεότητες των επιτόκων που βοηθούσε στη γέννα. Παράλληλα, γινόταν επίκληση και προσευχή στη θεά Άρτεμη, προκειμένου να κατευνασθεί ο θυμός της επειδή, λόγω της παρθενίας της, δεν ενέκρινε το γάμο και τις γεννήσεις. Μάλιστα μετά τη γέννα της αφιέρωναν τα ενδύματα που φορούσε η επίτοκος κατά τον τοκετό. Μετά τη γέννηση γινόταν το λουτρό του νεογέννητου, πράξη που αποτελούσε και την ανεπίσημη αποδοχή του από την πλευρά της μητέρας.

Σύμφωνα με τις αρχαίες αντιλήψεις, ο τοκετός μίαινε σε πνευματικό επίπεδο την οικία και όσους βοηθούσαν στη διαδικασία του ή βρίσκονταν στο σπίτι. Για να εξαγνιστεί η οικία οι τοίχοι αλείφονταν με πίσσα, ώστε να μη μεταδοθεί το μίασμα στην κοινότητα ενώ οι συμμετέχοντες στη γέννα απαγορεύονταν να εισέλθουν σε ναούς και να ασκήσουν λατρευτικές τελετές πριν εξαγνιστούν. Η μητέρα και το βρέφος απομονώνονταν για δέκα μέρες, ώστε να μην μεταδώσουν το μίασμα αλλά και για τους πρακτικούς λόγους της ξεκούρασης και της βιολογικής προστασίας τους από τυχόν ασθένειες.

Την πέμπτη μέρα μετά τη γέννηση γινόταν στο σπίτι μια τελετή για την επίσημη εισαγωγή του βρέφους στην οικογένεια και την αφιέρωσή του στους Εφέστιους θεούς (στους θεούς-προστάτες της οικίας). Η τελετή αυτή ονομαζόταν Αμφιδρόμια και κατά τη διάρκειά της ο πατέρας περιέφερε το βρέφος γύρω από την εστία και οι υπόλοιποι συγγενείς ακολουθούσαν σε πομπή. Ταυτόχρονα, ο πατέρας ανακοίνωνε δημοσίως και τη γέννηση του παιδιού του. Συγκεκριμένα, εάν είχε γεννηθεί αγόρι κρεμούσε στην πόρτα ένα κλαδί ελιάς που συμβόλιζε τις μελλοντικές αθλητικές επιτυχίες ως έφηβος και τις πολιτικές και στρατιωτικές επιτυχίες ως ενήλικας ενώ σε περίπτωση που γεννιόταν κορίτσι μια τούφα μάλλινων κλωστών, που συμβόλιζε την άμεση σχέση με την οικία και τη ζωή της γυναίκας. Τη δέκατη μέρα μετά τη γέννηση, κατά την τελετή της Δεκάτης, το βρέφος λάμβανε το όνομά του και επίσης έληγε και η περίοδος μόλυνσης της μητέρας. Στη συνέχεια, επακολουθούσε θυσία και γεύμα όπου συμμετείχαν όλα τα μέλη της οικογένειας που, συνήθως, χάριζαν στο μωρό και στη μητέρα δώρα, μεταξύ των οποίων φυλαχτά για την προστασία από το κακό μάτι και την κακοτυχία.

 

 

Τα παιδιά μεγάλωναν με τη μητέρα τους στον γυναικωνίτη ενώ ο πατέρας δεν έπαιζε σπουδαίο ρόλο στην ανατροφή τους. Τα περισσότερα παιχνίδια τους ήταν χειροποίητα, και από τα πιο αγαπητά ήταν τα αθύρματα (πήλινα ομοιώματα ζώων με ρόδες),

οι πλαγγόνες (πήλινες κούκλες) αλλά και παιχνίδια με ζάρια και βώλους.

  

Στην ηλικία των 7 ετών τα αγόρια ξεκινούσαν την εκπαίδευση στο σχολείο ενώ τα κορίτσια παρέμεναν στο σπίτι και εκπαιδεύονταν από τη μητέρα στα γράμματα και στην οικοκυρική.

Η βρεφική θνησιμότητα ήταν αρκετά υψηλή κατά την αρχαιότητα. Συχνά τα σώματα των παιδιών τοποθετούνταν μέσα σε μεγάλα αγγεία (εγχυτρισμός), όπως πίθοι, κυψέλες ή αμφορείς

   

και θάβονταν στο χώμα με πολλά κτερίσματα, μεταξύ των οποίων θήλαστρα, προστατευτικά αγαλματίδια, αγγεία και παιδικά παιχνίδια.

                 

Χαρακτηριστικό είναι το πήλινο ειδώλιο γυναικείας μορφής καθήμενης σε ιπποειδές και το συρόμενο παιχνίδι, από παιδική ταφή στο Γαβαλομούρι Κισάμου (8ος αι. π.Χ.).

Βιβλιογραφία

* Andreaki-Vlasaki M., ‘The Chania Area, ca 1200-700 B.C.’, στο La transizione dal Miceneo all’alto Arcaismo, Dal palazzo alla città, Ρώμη: Consiglio nazionale delle ricerche (1991).
* Boardman  J. – Kurtz  D. C., Greek Burial Customs, Λονδίνο: Thames and Hudson (1971).
* Budin S.L., ‘Maternity, Children and ‘Mother Goddesses’ in Minoan Iconography’, JPR 12 (2010), 7-38.
* Garland R., Οι αρχαίοι Έλληνες: Η καθημερινή τους ζωή, Γεδεών Δ. (μτφ.), Αθήνα: Βασδέκης (2001).
* Golden M., Children and School in Ancient Athens, Βαλτιμόρη & Λονδίνο: The John Hopkins University Press (1990).
* Κατάκη Ε., ‘Αρχαϊκός εγχυτρισμός από τη νεκρόπολη της αρχαίας Κυδωνίας’, στο Ubi dubiumibi libertas, τιμητικός τόμος για τον καθηγητή Νικόλα Φαράκλα, Ρέθυμνο: Εκδόσεις Φιλοσοφικής Σχολής Πανεπιστημίου Κρήτης (2009).
* Robinson E., Everyday life in Ancient Greece, Οξφόρδη: Clarendon Press (1933).

digital plan
espa
eu