Η καθημερινή ζωή στην αρχαία Κυδωνία

Τα Χανιά είναι χτισμένα πάνω στα ερείπια της μινωικής και κλασικής Κυδωνίας που συγκαταλέγεται στις τρεις σπουδαιότερες πόλεις του νησιού.

Στο λόφο Καστέλλι Χανίων κτίστηκε ο πρώτος οργανωμένος οικισμός της Δυτικής Κρήτης κατά την προϊστορική εποχή και συγκεκριμένα στην προανακτορική περίοδο (3000-2000 π.Χ.).  Η προνομιακή θέση που επιλέχθηκε επέτρεψε τη συνέχεια του οικισμού και κατά την ανακτορική περίοδο με πολύ σημαντικά οικοδομήματα που υποδηλώνουν την ύπαρξη προσεγμένου πολεοδομικού σχεδίου. Η νεοανακτορική (1700-1450 π.Χ.) εγκατάσταση κατατάσσεται στα ανακτορικά κέντρα με βάση το μεγάλο αριθμό πήλινων πινακίδων της Γραμμικής Α γραφής και σφραγισμάτων που έχουν έλθει στο φως. Χαρακτηριστικό είναι ένα πήλινο σφράγισμα με αποτύπωση ενός πολυόροφου κτιρίου σε βραχώδες τοπίο, το οποίο έχει ερμηνευθεί ως ανάκτορο. Στο μέσο της κορυφής του διακρίνεται νεαρή ανδρική μορφή να κρατά δόρυ ή ράβδο.

Στην πλατεία της Αγίας Αικατερίνης, η ελληνοσουηδική  ανασκαφή έχει φέρει στο φως την κάτοψη ενός κτιρίου και τμήματα τριών άλλων. Νοτιοανατολικά της πόλης των Χανίων, στον οικισμό Νεροκούρου, έχουν ανασκαφεί χαρακτηριστικά μινωικά κτίρια που ανήκουν σε εκτεταμένο οικισμό, συγκροτημένο κατά γειτονιές.

                           

  

Σε μεγάλη ακτίνα στο κέντρο της σύγχρονης πόλης των Χανίων απλωνόταν η Κυδωνία των αρχαϊκών, κλασικών, ελληνιστικών και ρωμαϊκών χρόνων με τα νεκροταφεία ολόγυρά της και την ακρόπολη στο λόφο του Καστελλιού. Οι ανασκαφές έχουν φέρει στο φως λείψανα τμήματα κυρίων οδών, την πιθανή θέση της Αγοράς των ρωμαϊκών χρόνων, υπολείμματα θερμών και βιοτεχνικές μονάδες στις παρυφές της πόλης με κεραμικούς κλιβάνους και εγκατάσταση για την παραγωγή της ακριβής πορφύρας (από τα όστρεα πορφύρας έφτιαχναν κόκκινη βαφή, την πορφύρα). Στην ρωμαϊκή περίοδο ανήκουν τα καλύτερα σωζόμενα αρχαία οικοδομήματα της Κυδωνίας, (ιδιωτικές κατοικίες και δημόσια λουτρά), με ψηφιδωτά δάπεδα που εντυπωσιάζουν και παραπέμπουν στην Αντιόχεια και τα βορειοαφρικανικά κέντρα. Χαρακτηριστικό είναι το ψηφιδωτό δάπεδο με τη μυθολογική παράσταση του Ποσειδώνα και της Αμυμώνης από μια ιδιωτική οικία

και αυτό με τη σκηνή της αναγνώρισης της Αριάδνης από το Διόνυσο στη Νάξο, που βρέθηκε στη λεγόμενη «οικία του Διονύσου» (στη θέση της στοάς Βαρδινογιάννη).

  

Τα εντυπωσιακά ψηφιδωτά δάπεδα ήταν δείγμα της οικονομικής ευμάρειας και της διάθεσης προβολής του ιδιοκτήτη στους επισκέπτες του.

Ενδιαφέροντα παραδείγματα οικιών έχουν σωθεί σε άλλες αρχαίες θέσεις του νομού Χανίων, όπως η περίστυλη ρωμαϊκή οικία στην πόλη Απτέρα, με τυπική αρχιτεκτονική της περιόδου. Συγκεκριμένα, στο κέντρο της οικίας υπάρχει εσωτερική ανοιχτή αυλή (αίθριο), η οποία περιβάλλεται από κιονοστοιχία (περιστύλιο) και αποτελούσε χώρο χαλάρωσης και αναψυχής. Άλλο δείγμα ολόκληρου οικοδομικού τετραγώνου (insula) προέρχεται από την πόλη Κίσσαμο και χρονολογείται επίσης κατά τους ρωμαϊκούς χρόνους. Οι οικίες αυτές είναι πολυτελείς, ονομάζονται βίλες και διαθέτουν εσωτερικές αυλές. Στην Κίσσαμο έχουν, επίσης, βρεθεί σε ανασκαφές τμήματα των δημόσιων λουτρών.

Στην Κυδωνία, όπως και σε όλες τις πόλεις της αρχαίας Ελλάδας, η οικία ήταν ο πυρήνας της καθημερινής ζωής των κατοίκων. Όπως και στα σημερινά σπίτια, τα καθημερινά αντικείμενα που εντοπίζονται στις ανασκαφές είναι μαγειρικά σκεύη, όπως χύτρες, μαγειρικές εστίες, σαν τις σημερινές κουζίνες, κύπελλα και ποτήρια (αγγεία πόσης), πιάτα (πινάκια), κανάτες (οινοχόες), και αγγεία απόθηκευσης κρασιού, λαδιού ή νερού (αμφορείς, κρατήρες, υδρίες, πελίκες). Τα λυχνάρια ήταν, επίσης, ένα αντικείμενο καθημερινής χρήσης, καθώς χρησιμοποιούνταν κατά τη διάρκεια της νύχτας ως πηγή φωτός.

Οι γυναίκες ήταν υπεύθυνες για τη διαχείριση του οίκου. Ασχολούνταν κυρίως με την ανατροφή των παιδιών και τη φροντίδα του σπιτιού. Παρ’ όλα αυτά δεν αμελούσαν να περιποιούνται το σώμα τους, και αυτό φαίνεται από τα διάφορα αντικείμενα γυναικείου καλλωπισμού που έχουν βρεθεί, όπως οι καθρέφτες (κάτοπτρα), αγγεία αποθήκευσης καλλυντικών (πυξίδες), χτένια και αρωματοδοχεία (αλάβαστρα, μυροδοχεία).

Άλλη μια βασική πτυχή της καθημερινότητας των κατοίκων της πόλης αποτελούσε ο δημόσιος βίος. Συχνά επισκέπτονταν τα θέατρα, όπου παρακολουθούσαν διάφορα θεάματα. Σύμφωνα με τις πηγές, θέατρο υπήρχε στην αρχαία Κυδωνία και στην Κίσαμο. Εντυπωσιακά λείψανα αρχαίου θεάτρου σώζονται στην Απτέρα. Τα δημόσια λουτρά ήταν επισκέψιμα καθημερινά από τους πολίτες για την υγιεινή του σώματός τους αλλά και για κοινωνικούς λόγους, καθώς τα λουτρά πολλές φορές ήταν τόπος συνάντησης και συζητήσεων. Τέλος, τα καταστήματα της πόλης στην αγορά, αποτελούσαν άλλο έναν τόπο κοινωνικής συναναστροφής ενώ αξίζει να σημειωθεί ότι οι συναλλαγές διεξάγονταν με νομίσματα. Παρατηρεί κανείς ότι η καθημερινότητα των αρχαίων δε διαφέρει πολύ από τη δική μας, καθώς εντοπίζονται αρκετές ομοιότητες σε εκφάνσεις τόσο του ιδιωτικού όσο και του δημόσιου βίου.

Βιβλιογραφία

* Ανδρεαδάκη – Βλαζάκη Μ., Ο νομός Χανίων μέσα από τα μνημεία του, Αθήνα: εκδ. Πέργαμος (1996).
* Αρχαίοι Τόποι και Μνημεία: Νομός Χανίων, (επιμ. Ανδρεαδάκη-Βλαζάκη Μ., Νινιού-Κινδελή Β.), Χανιά: εκδ. Κασιμάτη (2006).
* Χανιά (Κυδωνία): Περιήγηση σε χώρους αρχαίας μνήμης, (επιμ. Ανδρεαδάκη – Βλαζάκη Μ.) Χανιά: εκδ. Κασιμάτη (2009).
* Hallager E., ‘Minoan Cydonia’, AAA 6 (1973), 439-48.
* Μαντζουράνη, Ε. Προϊστορική Κρήτη. Τοπογραφία και Αρχιτεκτονική. Από τη νεολιθική εποχή στους νεοανακτορικούς χρόνους. Αθήνα: Ινστιτούτο του Βιβλίου – Α. Καρδαμίτσα (2002).

digital plan
espa
eu